گیربکس اتوماتیک یکی از حساس ترین، پیچیده ترین و گران ترین قطعات فنی هر خودرو به شمار می رود. رانندگی با خودروهای اتوماتیک در ترافیک های شهری آسایش زیادی به همراه دارد، اما نگهداری از این سیستم هوشمند نیازمند توجه ویژه ای است. یکی از شایع ترین و خطرناک ترین مشکلاتی که رانندگان این خودروها با آن مواجه می شوند، داغ کردن گیربکس اتوماتیک است. بالا رفتن غیر عادی دمای جعبه دنده نه تنها عملکرد روان خودرو را مختل می کند، بلکه در صورت بی توجهی می تواند هزینه های سرسام آوری روی دست مالک بگذارد.
حرارت دشمن درجه یک گیربکس اتوماتیک است. هنگامی که دمای روغن جعبه دنده از حد مجاز عبور می کند، خواص روانکاری خود را از دست می دهد و همین موضوع باعث سایش شدید قطعات فلزی، سوختن صفحات فیبری و تخریب آب بندها می شود. در این مقاله جامع قصد داریم به صورت تخصصی تمام دلایل داغ کردن گیربکس اتوماتیک، نشانه های هشدار دهنده، پیامدهای خطرناک و راه های قطعی پیشگیری و رفع این معضل را بررسی کنیم تا بتوانید عمر مفید سیستم انتقال قدرت خودروی خود را چند برابر کنید.
علائم و نشانه های داغ کردن گیربکس اتوماتیک
سیستم انتقال قدرت اتوماتیک پیش از آن که به دلیل گرمای بیش از حد دچار خرابی کامل شود، نشانه هایی از خود بروز می دهد. شناخت این علائم به راننده کمک می کند تا پیش از رسیدن آسیب به بخش های اصلی، اقدام لازم را انجام دهد.
۱. استشمام بوی سوختگی غلیظ
یکی از اولین نشانه های بالا رفتن بیش از حد دما، احساس بوی سوختگی شبیه به پلاستیک آب شده یا روغن سوخته است. زمانی که روغن گیربکس بیش از توان حرارتی خود داغ می شود، شروع به سوختن می کند و بوی نامطبوع آن از طریق منافذ و سیستم تهویه به داخل کابین نفوذ می کند.
۲. تقه زدن و تاخیر در تعویض دنده
گرمای شدید باعث تغییر ویسکوزیته و کاهش غلظت روغن هیدرولیک گیربکس می شود. در چنین شرایطی، فشار روغن افت کرده و تعویض دنده ها با لگد، ضربه (تقه زدن) یا تاخیر غیر عادی همراه خواهد بود. اگر هنگام تعویض دنده از حالت پارک به درایو یا تعویض دنده ها حین حرکت احساس ضربه کردید، دمای سیستم بالا رفته است.
۳. روشن شدن چراغ خطای گیربکس یا چراغ چک
خودروهای مدرن مجهز به سنسور دمای روغن گیربکس (TFT) هستند. زمانی که حرارت داخلی جعبه دنده از آستانه امن بالاتر برود، کامپیوتر خودرو (TCU) اخطار می دهد و چراغ هشدار گیربکس (علامت چرخ دنده زرد یا قرمز) یا چراغ چک موتور روشن می شود. در برخی خودروها پیام Transmission Overheating روی صفحه آمپر نقش می بندد.
۴. رفتن خودرو به حالت اضطراری (Limp Mode)
برای جلوگیری از سوختن کامل قطعات داخلی، سیستم کنترل الکترونیکی خودرو در زمان داغ کردن گیربکس اتوماتیک، دنده را در یک دنده خاص (معمولا دنده ۳) قفل می کند. در این حالت شتاب خودرو به شدت افت کرده و سرعت بالا نمی رود تا راننده مجبور شود توقف کند.
۵. لغزش دنده و گاز هرز خوردن
وقتی صفحات کلاچ در اثر حرارت بالا چسبندگی خود را از دست می دهند، هنگام فشردن پدال گاز، دور موتور بالا می رود اما سرعت خودرو افزایش پیدا نمی کند. این حالت نشان دهنده سوختن صفحات در اثر گرمای مداوم است.
مهم ترین دلایل داغ کردن گیربکس اتوماتیک
حرارت بیش از حد در جعبه دنده های اتوماتیک ناشی از اختلال در روانکاری، فشار فیزیکی یا نقص در سیستم های خنک کننده است. در ادامه به صورت ریشه ای دلایل بروز این مشکل را مرور می کنیم.
کاهش سطح یا نشتی روغن گیربکس
روغن گیربکس نه تنها وظیفه روانکاری چرخ دنده ها و قطعات متحرک را بر عهده دارد، بلکه عامل انتقال حرارت از داخل گیربکس به سمت رادیاتور است. اگر به دلیل پوسیدگی واشرها، خرابی کاسه نمدها یا ترک خوردن پوسته، روغن گیربکس دچار نشتی شود و سطح آن افت کند، حرارت به سرعت بالا می رود. اصطکاک خشک قطعات فلزی حرارت وحشتناکی ایجاد می کند که می تواند ظرف چند دقیقه سیستم را از کار بیندازد.
کثیفی و از دست رفتن کیفیت روغن گیربکس
روغن گیربکس برخلاف تصور برخی افراد، تا ابد ماندگار نیست. به مرور زمان، براده های میکروسکوپی فلزی و ذرات سوخته صفحات وارد روغن می شوند. این لجن و رسوبات، مجاری باریک ساعت گیربکس را مسدود کرده و مانع از چرخش آزادانه روغن می شوند. روغنی که کارایی خود را از دست داده، نمی تواند گرما را جذب کند و در نتیجه دمای مجموعه به سرعت به نقطه جوش می رسد.
خرابی سیستم خنک کننده و گرفتگی رادیاتور خنک کن گیربکس
در بیشتر خودروها، روغن گیربکس برای خنک شدن از یک مبدل حرارتی یا رادیاتور کوچک عبور می کند. اگر این رادیاتور در اثر رسوبات مسدود شود، جریان گردش روغن متوقف خواهد شد. همچنین اختلال در سیستم خنک کننده اصلی خودرو، مثل کار نکردن فن ها، خرابی ترموستات یا گرفتگی رادیاتور آب، مستقیما روی دمای گیربکس اثر می گذارد و موجب داغ شدن مضاعف آن می شود.
یدک کشیدن بارهای سنگین و رانندگی در سربالایی های تند
حمل بار بیش از ظرفیت استاندارد خودرو یا کشیدن تریلر و خودروهای دیگر، فشار مضاعفی به مبدل گشتاور (توربین) وارد می کند. لغزش مداوم توربین برای جبران بار سنگین، حرارت باورنکردنی درون روغن تولید می کند. رانندگی طولانی مدت در مسیرهای کوهستانی با شیب تند نیز همین فشار فیزیکی را به وجود می آورد.
ترافیک سنگین و ترمزهای مداوم
ایست و حرکت های مکرر در ترافیک های فشرده، به خصوص در روزهای گرم تابستان و زمانی که کولر خودرو روشن است، جریان هوای ورودی به جلوپنجره را به صفر می رساند. در این شرایط مبدل گشتاور پیوسته در حال لغزش است و گیربکس بین دنده ۱ و ۲ جابجا می شود که این چرخه مداوم حرارت زیادی آزاد می کند.
خرابی شیربرقی ها و گرفتگی بلوک هیدرولیک (ساعت گیربکس)
ساعت گیربکس مغز هیدرولیکی سیستم است که وظیفه تقسیم روغن به کانال های مختلف را دارد. اگر سوپاپ ها یا شیربرقی ها در اثر براده یا لجن گیر کنند، فشار روغن در کلاچ ها به درستی تامین نمی شود. این افت فشار موجب لغزش صفحات روی یکدیگر و در نتیجه اصطکاک شدید و داغ کردن گیربکس اتوماتیک می گردد.
دمای ایده آل گیربکس اتوماتیک چقدر است؟
برای درک بهتر خطرات ناشی از گرما، باید بدانید که دمای ایده آل کاری یک گیربکس اتوماتیک استاندارد بین ۷۵ تا ۹۰ درجه سانتی گراد است.
هنگامی که دما به مرز ۱۰۰ درجه سانتی گراد می رسد، روغن شروع به اکسیداسیون سریع می کند. در دمای بالاتر از ۱۱۰ درجه سانتی گراد، کاسه نمدها و آب بندهای لاستیکی خشک و شکننده می شوند. در صورتی که دما به ۱۲۰ تا ۱۳۰ درجه سانتی گراد برسد، صفحات کلاچ می سوزند و لاک روی سیم پیچ های شیربرقی ذوب می شود. در دماهای بالاتر از ۱۴۰ درجه، گیربکس رسما از کار افتاده و نیازمند اورهال و بازسازی کامل خواهد بود.
پیامدها و خطرات بالا رفتن دمای گیربکس اتوماتیک
رانندگی با گیربکسی که دمای آن بالا رفته است پیامدهای سنگینی به همراه دارد:
- سوختن صفحات اصطکاکی و تغییر شکل صفحات فلزی
- سوختن و ذوب شدن سیم کشی های داخلی و سنسورهای الکترونیکی
- از بین رفتن خاصیت روانکاری و قفل شدن چرخ دنده های سیاره ای
- خشک شدن کاسه نمدها و در نتیجه نشتی شدید روغن به بیرون
- آسیب جدی به مبدل گشتاور (توربین) و تولید براده های فلزی در تمام مدار
- نیاز به تعمیر اساسی و صرف هزینه های بسیار سنگین
- نیاز به بررسی تخصصی و دیاگ دقیق خودروی خود دارید؟خودروهای مونتاژی و وارداتی به دلیل پیچیدگی های الکترونیکی و حساسیت بالای گیربکس های سی وی تی و دوکلاچه، نیازمند مراقبت فوق العاده حرفه ای هستند. مجموعه تخصصی تعمیرات گیربکس اتومات آقای اتومات، تعمیرگاه خودروهای چینی در تهران با کادری مجرب، تجهیزات پیشرفته عیب یابی و تامین قطعات اورجینال، آماده ارائه کلیه خدمات عیب یابی داغی، سرویس ساعت و تعمیرات اساسی گیربکس خودروهای چینی و وارداتی به شما رانندگان عزیز است. همین حالا برای مشاوره فنی رایگان و رزرو نوبت تماس بگیرید.
هنگام داغ کردن گیربکس اتوماتیک چه اقداماتی باید انجام دهیم؟
اگر در حین رانندگی چراغ هشدار گیربکس روشن شد یا متوجه بوی سوختگی و تقه شدید شدید، خونسردی خود را حفظ کرده و مراحل زیر را گام به گام اجرا کنید:
گام اول: توقف ایمن در حاشیه جاده
سریعا خودرو را به امن ترین نقطه در کنار جاده یا شانه خاکی هدایت کنید. از خاموش کردن ناگهانی موتور خودداری کنید؛ چرا که خاموش کردن موتور باعث توقف کار واترپمپ و گردش فن ها شده و حرارت باقی مانده را در محفظه موتور محبوس می کند.
گام دوم: قرار دادن دنده در حالت خلاص یا پارک
دسته دنده را در حالت پارک (P) یا خلاص (N) قرار دهید و ترمز دستی را فعال کنید. در این حالت پمپ هیدرولیک همچنان روغن را به سمت رادیاتور می فرستد تا بدون اعمال بار اصطکاکی، دمای سیستم کاهش یابد.
گام سوم: خاموش کردن کولر و روشن کردن بخاری
سیستم تهویه مطبوع (کولر) را خاموش کنید تا فشار از روی کمپرسور و موتور برداشته شود. در مقابل، بخاری خودرو را با بالاترین سرعت پرتاب باد روشن کنید. رادیاتور بخاری مثل یک خنک کننده کمکی عمل می کند و گرمای محفظه موتور را با سرعت بیشتری تخلیه می نماید.
گام چهارم: بالا زدن کاپوت با رعایت ایمنی
با احتیاط کاپوت خودرو را بالا بزنید تا جریان هوای تازه به موتور برسد. هرگز به شیلنگ ها یا درب رادیاتور دست نزنید؛ زیرا مایع خنک کننده تحت فشار بسیار بالا بوده و می تواند باعث سوختگی شدید پوست شود.
گام پنجم: بررسی نشانه های فیزیکی پس از خنک شدن
پس از گذشت ۲۰ الی ۳۰ دقیقه و پایین آمدن دما، زیر خودرو را به منظور بررسی هرگونه نشتی مایع قرمز رنگ یا قهوه ای چک کنید. در صورت وجود نشتی شدید، به هیچ عنوان به رانندگی ادامه ندهید و بلافاصله با خودروبر تماس بگیرید.
راه های پیشگیری از داغ کردن گیربکس اتوماتیک
همیشه پیشگیری ساده تر و بسیار کم هزینه تر از تعمیرات سنگین است. رعایت نکات زیر می تواند تضمین کننده سلامت طولانی مدت جعبه دنده شما باشد:
تعویض به موقع روغن گیربکس با دستگاه تمام اتوماتیک
دفترچه راهنمای هر خودرو کیلومتر مشخصی را برای تعویض روغن توصیه می کند (معمولا بین ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر). تخلیه دستی روغن تنها نیمی از حجم گیربکس را تعویض می کند، در حالی که تعویض با دستگاه ساکشن تمام اتوماتیک، کل مدار توربین و خنک کن را شستشو داده و روغن نو را جایگزین می کند.
استفاده از روغن با استاندارد اختصاصی سازنده
هرگز برای کاهش هزینه ها از روغن های فله ای یا نامناسب با کد غلظت نامشخص استفاده نکنید. گیربکس های سی وی تی روغن مخصوص به خود را می خواهند، گیربکس های دوکلاچه به روغن جداگانه نیاز دارند و گیربکس های دنده ای سنتی (AT) نیز استانداردهای ویژه ای مانند دکسرون یا اس پی دارند.
سرویس و شستشوی دوره ای خنک کن گیربکس
هنگام سرویس های دوره ای از مکانیک بخواهید مسیرهای ورودی و خروجی رادیاتور گیربکس را بازبینی کند. پاکسازی آلودگی های گل و لای روی شبکه های بیرونی رادیاتور باعث بازدهی بالاتر تبادل هوا می شود.
پرهیز از رفتارهای اشتباه هنگام رانندگی
- در توقف های بیش از ۳۰ ثانیه در ترافیک، دنده را از حالت درایو به خلاص درآورید تا از درگیری مداوم توربین جلوگیری شود.
- در شیب های تند از حالت تعویض دستی (تیپ ترونیک) استفاده کنید تا گیربکس بیهوده بین دنده ها جابجا نشود.
- از شتاب گیری های ناگهانی، تیک آف و رانندگی پر گاز مکرر بپرهیزید.
- قبل از توقف کامل خودرو، دنده را از جهت جلو به عقب ® جابجا نکنید.
نتیجه گیری و جمع بندی
سیستم انتقال قدرت اتوماتیک قلب دوم خودروی شماست. علت داغ کردن گیربکس اتوماتیک هر چه که باشد، زنگ هشداری جدی برای بازبینی کلی سیستم روانکاری و خنک کاری است. با پایش مداوم سطح روغن، تعویض دوره ای با دستگاه، رانندگی بدون تنش و توجه سریع به هشدارهای آمپر و بوهای غیرعادی، می توانید از پرداخت هزینه های میلیونی جلوگیری کنید.
چنانچه در خودروی خود با تاخیر در تعویض دنده، گاز هرز خوردن، تقه زدن های ناگهانی یا خطای داغی مواجه شده اید، زمان را از دست ندهید. سلامت سیستم انتقال قدرت نیاز به بررسی کارشناسی دارد تا با کمترین هزینه رفع اشکال گردد. هم اکنون خودروی خود را برای یک عیب یابی جامع آماده کنید و با کارشناسان متخصص تماس حاصل نمایید تا تجربه رانندگی روان و بی خطری داشته باشید.